Tranende ogen: waarom 'te nat' vaak 'te droog' betekent

Hoe het traansysteem hoort te werken

Tranen worden continu aangemaakt door de traanklier boven het oog, verspreid met elke knippering, en afgevoerd via twee piepkleine puntjes in de binnenste ooghoek (boven en onder), die via traanbuisjes uitkomen in de neus. Vandaar dat huilen een snotterige neus geeft. Overlopen ontstaat als de aanvoer de afvoer overtreft — en dat kan aan beide kanten van de balans liggen.

De paradox: droog oog, natte wang

De meest voorkomende oorzaak van tranende ogen bij volwassenen is een instabiele traanfilm — droge ogen dus. Klinkt tegenstrijdig, werkt zo: als de basis-traanfilm te snel verdampt of van slechte kwaliteit is (vaak door haperende talgkliertjes in de ooglidranden), raakt het oogoppervlak geprikkeld. Die prikkel triggert de traanklier tot reflex-tranen: een golf dun, waterig traanvocht dat de afvoer overspoelt. Resultaat: overlopende ogen — met als onderliggend probleem juist droogte.

De aanwijzingen voor deze route: tranen in vlagen bij wind, kou, licht of geconcentreerd kijken, gecombineerd met branderigheid of zandgevoel op andere momenten. De behandeling is contra-intuïtief maar logisch: de traanfilm verbeteren met kunsttranen en ooglidrandhygiëne (warme kompressen, randjes schoonmaken). Wie de prikkel wegneemt, zet de noodproductie uit.

Als de afvoer hapert

De tweede route zit aan de afvoerkant. Traanpuntjes kunnen nauw worden of iets naar buiten kantelen (waardoor ze de traanfilm niet meer 'aanraken'), en de traanbuisjes of traanzak kunnen vernauwd of verstopt raken — soms na ontstekingen, vaker gewoon met de leeftijd. Kenmerkend: vrijwel continu een te nat oog, ook binnenshuis zonder prikkels, soms met slijmerige afscheiding of een drukkend gevoel bij de neusrand. Terugkerende ontsteking van de traanzak (pijnlijke rode zwelling naast de neus) hoort bij deze categorie en verdient behandeling.

Hier kan gericht onderzoek uitsluitsel geven: de oogarts kan de traanwegen doorspuiten en zo nodig in beeld brengen. De oplossingen lopen van het oprekken van een nauw traanpuntje tot een traanwegoperatie (dacryocystorinostomie) waarbij een nieuwe afvoerroute naar de neus wordt gemaakt — een ingreep met hoge slagingspercentages bij de juiste indicatie.

Ooglidstand en knipperkracht

De derde factor is het ooglid zelf. Met de leeftijd kan het onderooglid verslappen en iets naar buiten zakken (ectropion) of naar binnen kantelen (entropion, waarbij wimpers over het oog schuren). In beide gevallen hapert het traantransport: de knippering 'veegt' de traanfilm niet meer netjes richting de afvoerpuntjes. Ook een verzwakte gelaatszenuw (bijvoorbeeld na aangezichtsverlamming) verstoort dit pompmechanisme. Een kleine ooglidcorrectie herstelt hier vaak zowel het comfort als het tranen.

Tranende ogen bij baby's

Bij zuigelingen is de oorzaak meestal onschuldig: het vlies onderin het traanbuisje is bij de geboorte nog niet open, waardoor het oog traant en makkelijk plakt. Bij het overgrote deel van de kinderen opent de afvoer zich spontaan in het eerste levensjaar; masseren van de traanzak (zachtjes, richting neus) helpt mee. Wordt het oog rood, komt er pus of blijft het tranen ná het eerste jaar, dan kijkt de huisarts of oogarts mee — een eenvoudig sondeertje kan het buisje dan openen.